Terugkeren op je schreden als artistieke methode

Bijdrage (2014) voor de publicatie Unpacking Performativity, een ARTeZ-onderzoeksprogramma over dans, perfomativiteit en de publieke ruimte. Zie: http://up.artez.nl/
English translation below.

Het beeld dat ik voor me zie: op een dag loopt een vrouw over een schoon gewaaid strand. Ze laat een voetspoor achter. Ze kijkt om en verwondert zich over de afdrukken die ze heeft achtergelaten. Voorzichtig loopt ze terug, haar voeten op dezelfde plekken neerzettend, en belandt zo weer bij af. Ze kijkt vooruit naar het spoor dat ze heeft gemaakt. Dit tweede spoor is niet meer hetzelfde als het eerste, ook al lijkt het er veel op. Elke afdruk is dieper geworden en lijkt zo verdubbeld. ‘Waarom is dit tweede spoor niet meer gelijk aan het eerste,’ vraagt de vrouw zich af. Ze gaat naar huis en denkt verder na over wat het betekent om op het strand te lopen als bewuste handeling, als choreografie, als manier om te tekenen met je lichaam, als methode om een indruk achter te laten en daarmee ook op te wekken. Ze ontrafelt haar oorspronkelijke wandeling als een voetsporen-producerende performance, ze ontleedt het spoor als een visueel beeld. De volgende dag keert ze terug naar ongeveer dezelfde plek. Door de wind is het strand weer helemaal glad geworden. Ze probeert het spoor van gisteren in haar geheugen op te roepen en zo goed mogelijk haar eerdere stappen te reproduceren. Het lukt haar niet. De bagage van haar denkwerk, van haar beschouwingen, van haar speciale aandacht, van haar analyse én van haar fantasie zitten haar in de weg… Niets ontstaat meer toevallig, niets blijft meer onbemerkt. Het spoor dat ze vandaag zal maken kan geen gewoon spoor van voetstappen op het strand meer zijn. In plaats daarvan is het een concept, een simulatie van een eerder spoor en een reflectie daarop. Het spoor van de komende dag wordt, in tegenstelling tot die van gisteren, kunst.

Ik ben als mediakunstenaar bij Unpacking Performativity betrokken geraakt en heb drie registraties van bijeenkomsten gemaakt. Eigenlijk drie keer dezelfde registratie: de opdracht was gelijk, de situatie was min of meer gelijk, vaak waren dezelfde mensen aanwezig. Maar natuurlijk maakte ik niet drie keer dezelfde video. In de periodes tussen de registraties gebeurde veel en dat had weerklank gevonden in het spiegelpaleis van de iteratie. Dit resoneren was voor mij een verrijkende ervaring. Wat ik heb gezien bij Unpacking Performativity is dat wie op consistente en koppige wijze ‘het doen telkens opnieuw doet’ een rijkdom aan materiaal creëert met een overvloed aan ‘echo’s’ die allemaal meeklinken in de volgende editie. Een sneeuwbaleffect, eigenlijk. Vooral wanneer het oorspronkelijke ‘doen’ ook nog tot in de kleinste details wordt ‘uitgemolken ‘- gedocumenteerd, geanalyseerd, herhaald. ‘Het doen opnieuw doen’ levert bovendien een bijzondere betrokkenheid op: ik geniet evenveel van het feest der herkenning als van de vreemde variaties, de unieke extra’s, die zich bij elke volgende uitvoering openbaren. In één oogopslag herken ik het bekende en herken ik tegelijkertijd het onbekende. Precies dit lijkt mij het unieke vermogen van kunst, van dans en muziek, die door geen machine kan worden nagebootst: ‘het doen opnieuw doen’, met alle variaties die daar op volgen. Een machine reproduceert telkens hetzelfde. Een mens voegt er altijd weer iets aan toe.

Ik stel me voor dat een vrouw over een verlaten strand loopt. Ze loopt alleen. Plotseling draait ze zich om en in de schittering van een glad gewaaide zonnige zandvlakte ziet zij haar voetstappen. Ineens valt het kleurverschil haar op. De rullige vormen beroeren haar. Ze weet niet waarom maar de schoonheid van het spoor, háár spoor, een achtergebleven bewijs van haar aanwezigheid in dit stukje wereld, het ritme van het patroon, doet tranen opwellen in haar ogen. Ze kan haar wandeling niet vervolgen. Voorzichtig loopt ze terug, achteruit en achterstevoren, stapje voor stapje, schuifelend in de afdrukken die ze eerder maakte. Nu kijkt ze naar het spoor van de andere kant. Ze is toeschouwer geworden van een eigenaardige beslissing. ’s Avonds in bed blijft ze denken aan de voetstappen op het strand en aan het moment van ontroering dat haar vreemde gedrag veroorzaakte. Ze hoort de wind om het huis gieren en weet dat het spoor is uitgewist, ook al bestaat het in haar hoofd nog steeds. De volgende dag gaat ze terug naar dezelfde plek. Ze draagt dezelfde schoenen. Ze loopt in hetzelfde tempo. Elke beweging die ze maakt is niet zo maar een beweging. Elke beweging is een creatie, een pennenstreek, een bewerking. Op ongeveer dezelfde plek draait zij zich om zoals gisteren. Daar is het spoor. Hetzelfde spoor en toch ook niet. Dit spoor is geen toevallig overblijfsel van een wandeling maar een doelbewust gemaakte sculptuur. De vrouw raakt in verwarring. Ze begrijpt niet waarom ze dit tweede spoor belangrijk vindt, misschien wel belangrijker dan het eerste. Thuis zal ze daar over nadenken.

Terugkeren op je schreden en dan dat wat je hebt gedaan opnieuw doen. Niet om jezelf of ‘het gedane’ te verbeteren of te veranderen, maar om het doen opnieuw te doen, het te ‘ont-doen’ en stil te staan bij het doen als proces, als gebeurtenis, als voorstelling. De herhaling als methode, de handeling als instrument. Dit gaat over patronen en over tijd. Door het doen opnieuw uit te voeren wordt een reflectieve dimensie toegevoegd die nieuwe lagen van betekenis blootlegt, juist ook die van de procedure zelf. Het doen opnieuw doen vereist heel precies nagaan wat je ook alweer gedaan hebt. En dit is een actieve vorm van herinneren, onthouden en leren.

Er loopt een vrouw over het strand. Ze maakt geen wandeling. Ze maakt een spoor in het zand.

IMG_2441

ENGLISH

Doing the Doing Again

This is the picture I see before me: a woman is walking across a clean, wind-swept beach. She leaves footprints in her wake. She turns around and is astonished by the prints she has left behind. Cautiously she walks backwards, placing her feet in the same indentations, and ends up where she began. Then she looks out at the track she just made. This second track is no longer the same as the first, although it looks very much like it. Each imprint is deeper and therefore appears to have been duplicated. Why did the track change, the woman wonders. She goes home and thinks some more about what it means to walk on the beach as a conscious act, as choreography, as a way of drawing with your body, as a method of leaving an impression behind and of generating it at the same time. She interprets her original walk as a footprint-producing performance; she analyses the track as a visual image. The next day she returns to approximately the same place. Because of the wind the beach is completely smooth once more. The tries to evoke yesterday’s track in her mind and to reproduce her earlier steps as best she can. It doesn’t work. The baggage consisting of her cogitations, her reflections, her special focus, her analysis and her fantasy is in the way … Nothing happens by accident any more, nothing goes unobserved. The track she will make today can no longer be an ordinary track of footprints on the beach. The track has been replaced by a concept, a simulation of an earlier track and a reflection on that track. The track of today, unlike yesterday’s, is art.

I became involved with Unpacking Performativity (UP#) in my capacity as media artist and I made recordings of three of the gatherings. Actually I made the same recording three times: the assignment was the same, the situation was more or less the same, and often the same people were present. But naturally I didn’t make the same video three times. A lot happened in the periods between the recordings and what was reflected in the hall of mirrors of the iteration. This reverberation was an enriching experience for me. What I saw at UP# is that the person who consistently and stubbornly ‘does the doing over and over again’ creates a wealth of material with an abundance of ‘echoes’ that all reverberate in the next gathering. Actually it’s a snowball effect, especially when the original ‘doing’ is ‘squeezed dry’ down to the smallest details – documented, analysed, repeated. ‘Doing the doing again’ results in an extraordinary involvement: I enjoy the feast of recognition just as much as the strange variations, the unique extras, that reveal themselves with every successive performance. At a single glance I recognise the familiar and, at the same time, I recognise the unfamiliar. It is this, I think, that is the unique power of art, of dance and music, that no machine can imitate: ‘doing the doing again’, with all the variations that follow. A machine always weghalen reproduces the same thing every time. A human being always adds something.

I am imagining a woman walking across a deserted beach. She’s walking alone. Suddenly she turns around, and in the brilliance of a smooth, wind-swept, sandy surface she sees her own footsteps. All at once she notices the difference in colour. The sandy shapes move her. She doesn’t know why, but the beauty of the track, her track, a remnant of her presence in this corner of the world, the rhythm of the pattern, brings tears to her eyes. She cannot continue her walk. Cautiously she walks back, in reverse and backwards, step by step, shuffling in the impressions she made earlier. Now she looks at the track from the other side. She has become the spectator of a peculiar decision. That night in bed she keep thinking about the footsteps on the beach and about the emotional movement caused by her strange behaviour. She hears the wind whistling around the house and knows that the track has been erased, even though it still exists in her head. The next day she goes back to the same place. She’s wearing the same shoes. She walks at the same tempo. Each movement she makes isn’t just any movement. Each movement she makes is a creation, a brushstroke, an adaptation. When she gets to approximately the same place she turns around, just as she did yesterday. There’s the track. It’s the same track, yet it isn’t. This track is not the accidental remains of a walk but a deliberately fashioned sculpture. The woman becomes confused. She doesn’t understand why she finds this second track important, maybe even more important than the first. She’ll think about it when she gets home.

Re-tracing your steps and doing what you did all over again. Not to improve or change yourself or the thing you did, but to do the doing again, to ‘un-do’ it and to stop to consider the doing as process, as event, as performance. The repetition as method, the act as instrument. This is about patterns and about time. By performing the doing again, a reflective dimension is added that exposes new layers of meaning, including those of the very procedure itself. Doing the doing again requires that you work out very precisely what you have already done. And this is an active form of remembering and learning.

I see a woman down at the beach. She is not making a walk. She is making a track in the sand.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s