lagoon_okorafor

De Nigeriaanse schrijfster Nnedi Okorafor ergerde zich bont en blauw aan de sciencefictionfilm District 9 omdat de daarin opgevoerde Nigerianen clichématig worden afgeschilderd als voodoo-bedrijvende, trigger-happy gangsters met onnatuurlijk glimmende gezichten en te witte oogbollen. Nigeria is een van de rijkste landen van Afrika en heeft de op twee na grootste filmindustrie ter wereld (‘Nollywood’). Okorafur vond het onvoorstelbaar dat District 9 haar landgenoten afbeeldde als gestoorde Marvel Comics stripfiguren. Maar District 9 zette haar ook aan het denken: waarom zouden bezoekende aliens niet eenvoudigweg het beste met de aarde voor hebben?

Lagoon
 Nnedi Okorafor (2014)
 Hodder & Stoughton, 299 pagina's
 Science-Fiction

Aldus arriveren in Lagoon vriendelijke aliens bij Lagos, Nigeria. ‘De stad waar niks werkt en alles mogelijk is.’ De aliens hebben geen soortnaam. Waar ze vandaan komen blijft een raadsel. Ze zijn shapeshifters en lijken nog het meest op mythische geesten uit het Nigeriaanse pantheon, hoewel ze grote krachten bezitten. Bijvoorbeeld de kracht om de zwaar vervuilde oceaan bij de grootste industriële haven van het Afrikaanse continent compleet te zuiveren. (De hoofdpersonen herkennen het schone water niet eens en denken dat het giftig is.)

Zoals in District 9 de buitenaardse ‘prawns’ het slechtste in de Zuid-Afrikanen naar boven halen (Apartheid), zo vormt de aanwezigheid van de aliens in Lagoon een katalysator voor alle dysfunctionele driften die in Lagos vlak onder de oppervlakte van beschaving drijven. Van godsdienstwaanzinnigheid tot massahysterie, van winkelplunderingen tot grootschalige internetfraude, van popsteraanbidding tot deeltijdprostitutie, van snelwegagressie tot heksenvervolging, van HLBT-outingen tot Boko Haram-getandenknars. Door de komst van de buitenaardse wezens verandert Lagos, overigens zonder directe deelname van voornoemde aliens, in een gillend themapark met centrifugerende attracties, de een nog misselijkmakender dan de ander. En slécht geactéérd dat er wordt! Overdreven acteren (denk aan Mr. T uit The A-Team) schijnt de unieke signatuur te zijn van ‘Nollywood’-films. Waarvan akte.

Maar wat geeft het. Nnedi Okorafor stopt de stad in een snelkookpan en draait het vuur extra hoog. De goedbedoelde ‘alien invasion’ leidt tot een doldwaze aaneenschakeling van idiote gebeurtenissen en lachwekkende situaties met innemende personages. Door de verschillende in elkaar vervlochten verhaallijnen en de totaal absurde maar toch geloofwaardige scènes lijkt Lagoon best veel op Pulp Fiction. Het zou, indien verfilmd, waarschijnlijk een waardige response zijn op District 9. Vooral omdat het gespeend blijft van zwaarwegende filosofische thematieken à la 2001: A Space Odyssey, mens en computer, mens en vernietigingsdrang, mens en God, blah blah blah. Lagoon is space opera waarin de aardige aliens, hoezeer ook exotisch, normaler zijn dan de knettergekke aardbewoners.
alineastop6

De verborgen dochter
Elena Ferrante (2008)
Wereldbibliotheek, 159 pagina’s
Roman

Een wat oudere maar nog steeds aantrekkelijke gescheiden vrouw viert in haar eentje vakantie aan de Napolitaanse kust en pikt de pop van een meisje op het strand. Terwijl het kind ontroostbaar de zongebruinde beach community bij elkaar krijst, gaat de vrouw naar de speelgoedwinkel om nieuwe poppenkleertjes te kopen. Ze bewaart de pop in haar hotelkamer en knoopt intussen vriendschapsbanden aan met de moeder, die ze heimelijk bewondert om haar jeugdige schoonheid en ongecompliceerde zorg voor het dochtertje. Een schril contrast met haar eigen moederschap, dat een troebele lijdensweg was – en is – van tekortschieten en tekort worden gedaan. Veel schrijvers schrijven om menselijk gedrag te verklaren. Elena Ferrante verklaart niets. Zij schrijft om te laten zien dat verreweg de meeste mensen voor zichzelf (en voor anderen) een onpeilbaar mysterie blijven en hoe moeilijk het is om daarmee te moeten leven.

alineastop6
Heren van de thee
Hella Haasse (1994)
Querido, 302 pagina’s
Roman

Een bedaard boek over een bedaarde man die een theeplantage ontgint op Java met redelijk succes. Hij trouwt en krijgt kinderen. Hij houdt zieltogend van zijn vrouw en van het groen-in-groene oerwoud. Hij voelt zich van jongs af aan beschimpt door zijn familie en dat knaagt. Hij doet iets goed. Hij doet iets fout. Hij gaat dood van ouderdom. Dit is een boek waarin amper iets gebeurt terwijl zich ondertussen een heel leven ontvouwt. Ambities, onhandigheden, vergissingen, klein zeer-groot verdriet, ijdelheden en onvolkomen liefdesbetuigingen. Geen opgeklopte emoties, geen wild spektakel – zelfs niet wanneer een theeplantage wordt aangevallen door islamitische vrijheidsstrijders – maar de krachtige eenvoud van doordachte vertelkunst en diep betrokken mensenkennis. Zou een schrijfster een dergelijk boek nu, anno 2016, aanbieden ter publicatie, dan is het zeer de vraag of een uitgever het aandurfde. Want: niet spraakmakend, geen DWDD-materiaal, saai. Niet eens een kwade geest zoals in De stille kracht van Louis Couperus?! Heren van de thee verscheen amper twintig jaar geleden en won de Trouw Publieksprijs. Het is niet gedateerd. Het is tijdloos. Door de komst van het internet, de smartphone en de ‘ervaringsmaatschappij’ zal niet iedereen meer even ontvankelijk zijn voor een bedaard boek over een bedaarde man die een theeplantage ontgint op Java met redelijk succes. Dat is ontzettend jammer.

alineastop6

Broer
Esther Gerritsen (2016)
Boekenweekgeschenk, 94 pagina’s
Novelle

Op pagina 7 gaat het mis. Daar struikel je over de vlag op een modderschuit. Er staat: ‘als een dief in de nacht.’ Dat is schrikken. Kan een schrijfster aan zo’n lelijke uitdrukking echt geen betere woorden geven? Net als aan ‘huilen’, alsjeblieft? Huil, huilt, huilen, huilde, huilden, heeft gehuild. In Broer wordt bijna op elke pagina gehuild. Ook door personages die dat kennelijk nooit doen. Gelukkig worden er geen sigaretten opgestoken en liters witte wijn achterovergeslagen, zoals in de meeste prefab ‘literaire’ thrillers van Nederlandse bodem. Dat de SUV toch voor de deur staat geparkeerd moet men maar door de vingers kijken. Het verhaal is niet slecht, de personages zijn niet ongeloofwaardig (hoewel) en het plot is niet onaardig, maar het doet pijn dat Esther Gerritsen zo weinig eer heeft gelegd in de schoonheid van het geschreven woord, in taal als kunst. Daardoor is Broer melodramatisch kitsch, bijna net zo kitsch als de ‘symbolische’ illustratie op de kaft. Wie nieuwe woorden zoekt, nieuwe zinnen aaneenrijgt tot nieuwe ritmes, nieuwe klanken combineert tot nieuwe vormen, kan de tranen laten vloeien zonder dat het woord ‘huilen’ eraan te pas komt.

alineastop6
Het bittere kruid

Marga Minco (1957)
De Bezige Bij | Zoem, luisterboek
Voorgelezen door Marga Minco

Het is een bijzondere ervaring om een schrijfster haar eigen boek te horen voorlezen, correctie, om te worden voorgelezen door de schrijfster zelf. Een van de geneugten van de digitale revolutie is de blijkbaar aanhangende ontwikkeling van het luisterboek. Druk op ‘aan’, pak het handwerkje erbij en ga lekker zitten luisteren.Meestal wordt voor het inspreken een acteur of actrice ingehuurd. Met wisselend succes, want zo’n toneelprofessional is nogal eens geneigd om een tekst te interpreteren en er ongewild, onnodig of ongepast expressie aan te geven. Dan wordt het boek een hoorspel en niet ieder boek leent zich daarvoor. De schrijfster daarentegen volgt de zinnen die zij hoorde in haar hoofd toen ze aan het schrijven was. Bij Marga Minco is dat even speels als matter of fact.  Een jodenster die je niet met grote halen op je jas moet naaien maar voorzichtig moet omzomen en dan met kleine steekjes vastzetten. ‘Dat staat veel netter.’ Marga Minco heeft een lichte, hoge stem. Ze spreekt monter ABN met een wat droge mond. Je hoort dat ze wars is van elke vorm van opklopperij. In haar stem geen spoor van sentiment of sensatiezucht, geen dramatische pauzes of bestudeerde stiltes. Ze heeft de tekst in 2008 ingesproken, als vrouw op hoge leeftijd (ze was toen 88). Ook dat is te horen en het geeft Het bittere kruid, haar herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog, toen ze jong was en als joodse moest onderduiken, een extra betekenislaag. Deze vertellingen zijn daardoor méér dan de onschuldige Jip en Janneke-achtige verhaaltjes voor het slapengaan (door het voorlezen wordt dit verschil precies benadrukt). Het bittere kruid bestaat uit fijnzinnige observeringen van een vrouw die in groot levensgevaar heeft verkeerd en zich daar niet door heeft laten kisten, die heeft ontdekt dat juist in de nauwgezette observering de absolute levenskracht besloten ligt, plus het wapen om de nazi-agressor eens en voor altijd, in het aanzicht der geschiedenis, resoluut neer te maaien. Namelijk met huis-, tuin- en keukenschoonheid.  Wie zal het viooltje tegen de sterrenhemel wegen?

alineastop6

A Resolute Man
Annie Proulx (2016)
The New Yorker, 21 maart 2016
Kort verhaal

Het liefdesverhaal speelt zich af in de negentiende eeuw. Hunkering, hartenzeer en discutabele seks naar vertrouwd Annie Proulx-recept. Met een glansrol voor de vader van de bruid, die er uit ziet als een vieze trol met aan één kant van zijn hoofd een gat zonder oor waar een bos haar uit groeit.

aresoluteman

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s